هدف
نشان دادن اینکه چگونه پادشاهی اسرائیل تقسیم شد.
خدا سلیمان را با هر آنچه انسانی میتوانست آرزو کند برکت داده بود. ثروت، صلح و شادیِ پادشاهی، زندگی او را بسیار دلپذیر ساخته بود، اما با گذشت زمان فراموش کرد که خدا همهٔ آنها را فراهم کرده است. خدا در همهٔ افکار او نبود و ذهن خود را به سوی چیزهای دیگر معطوف کرد ، چیزهایی که خدا بهویژه آنها را منع کرده بود. خدا در خشم خود گفت: «من قطعاً پادشاهی را از تو پاره خواهم کرد و آن را به خدمتگزار تو خواهم داد» (اول پادشاهان ۱۱ : ۱۱).
اول پادشاهان ۱۲
سلیمان فراموش میکند که حکیم باشد: اول پادشاهان ۱۰ : ۲۶ - ۲۹ ؛ ۱۱ : ۱ - ۱۳
پس از آنکه سلیمان ساختن معبد را به پایان رساند، خدا برای بار دوم بر او ظاهر شد و گفت: «اگر تو در حضور من گام برداری، همانگونه که داوود پدرت گام برداشت... آنگاه تخت پادشاهی تو را بر اسرائیل تا ابد استوار خواهم ساخت» (اول پادشاهان ۹ : ۴ - ۵). با این حال، با گذشت زمان او آنچه پدرش داوود به او تعلیم داده بود را فراموش کرد: «ای سلیمان پسر من... خدا را با دلی کامل و با ذهنی مشتاق خدمت کن... اگر او را بطلبی، او از سوی تو یافت خواهد شد؛ اما اگر او را ترک کنی، او تو را برای همیشه طرد خواهد کرد» (اول تواریخ ۲۸ : ۹).
مدتها پیش از آنکه در اسرائیل پادشاهی وجود داشته باشد، خدا دستورالعملهای دقیقی برای پادشاهان آینده داده بود. اینها در تثنیه ۱۷ : ۱۴ - ۲۰ یافت میشوند. سه چیز بود که خدا به پادشاهان هشدار داده بود انجام ندهند. سلیمان در این سه مورد شکست خورد.
• او برای خود اسبان را زیاد نکند، و قوم را به مصر بازنگرداند تا برایش اسبان را زیاد کنند (آیه ۱۶؛ مقایسه شود با اول پادشاهان ۱۰ : ۲۸ - ۲۹).
• و نیز برای خود زنان را زیاد نکند تا دلش منحرف نشود (آیه ۱۷؛ مقایسه شود با اول پادشاهان ۱۱ : ۱ - ۲).
• و نیز برای خود نقره و طلا را بسیار زیاد نکند (آیه ۱۷؛ مقایسه شود با اول پادشاهان ۱۰ : ۲۷).
در همهٔ این امور، دل سلیمان از خدا منحرف شد. از میان این سه چیز، آنچه سرانجام او را از پرستش راستین منحرف ساخت، ازدواج با زنان بسیار از کشورهای بیگانه بود که پرستش بتهای خود را به اسرائیل آوردند. آنان هرگز نیاموختند که یهوه را عبادت کنند، بلکه به سلیمان آموختند که در برابر خدایان آنان تعظیم کند. «و چون پیر شد، زنانش دل او را به سوی خدایان دیگر برگرداندند» (۱۱ : ۴). او حتی برای آنان مذبحهایی ساخت تا برای خدایان خود قربانی کنند و با ایشان در پرستش دروغینشان شریک شد. «دل او با یهوه خدای خود کامل نبود، آنچنانکه دل داوود پدرش بود» (۱۱ : ۴)، و خدا خشمگین شد (۱۱ : ۹ - ۱۰). پس خدا به سلیمان گفت که پادشاهی از او نه، اما از پسرش گرفته خواهد شد. با این حال، به خاطر داوود، آن را بهطور کامل نخواهد گرفت. یهودا و بنیامین، که مرزشان درست تا اورشلیم میرسید، به عنوان پادشاهیای که نسل داوود بر آن سلطنت خواهند کرد باقی خواهند ماند. ده سبط دیگر جدا شده و به دیگری داده خواهند شد ۱۱ : ۳۴ – ۳۶.
حکمت سلیمان برای اسرائیل صلح و شادی آورده بود. گناهان احمقانهٔ او اندوه و رنج بزرگی برای قوم خدا به همراه میآورد.
رحبعام پادشاه میشود: اول پادشاهان ۱۲ : ۱ - ۱۵
پس سلیمان مرد، پس از آنکه ۴۰ سال بر اسرائیل سلطنت کرده بود (اول پادشاهان ۱۱ : ۴۲ - ۴۳)، و رحبعام پسرش به جای او سلطنت کرد. قوم در شکیم گرد آمدند تا او را بر اسرائیل مسح کرده، پادشاه سازند.
اکنون بسیاری در اسرائیل ناراضی شده بودند، زیرا سلیمان برای تأمین هزینهٔ همهٔ ساختمانهایی که در دوران سلطنتش ساخته بود، مالیات سنگینی بر آنان بسته بود. این مالیات بار بزرگی بر دوش مردم شده بود و آنان امید داشتند که پادشاه جدید کارها را آسانتر کند. مردی به نام یربعام را برگزیدند تا از جانب آنان با رحبعام سخن بگوید. یربعام گفت: «پدرت یوغ ما را سنگین ساخت. اکنون یوغ سنگینی را که بر ما گذاشت سبکتر کن، و ما تو را خدمت خواهیم کرد» (آیه ۴).
پس رحبعام پادشاه به مردم گفت سه روز به او مهلت دهند تا دربارهٔ آن بیندیشد و سپس پاسخ خود را به آنان بدهد.
نخست از پیرمردانی که مشاوران پدرش بودند پرسید: «چگونه صلاح میدانید که به این قوم پاسخ دهم؟» پیرمردان پیشنهاد کردند که عاقلانه خواهد بود اگر رحبعام آنچه مردم میخواهند انجام دهد. گفتند: «اگر با ایشان به نیکویی سخن بگویی، آنگاه ایشان تا ابد خادمان تو خواهند بود» (آیه ۷).
رحبعام از این مشورت خشنود نبود. از یک جهت، میدانست که یربعام از پدرش سلیمان نفرت داشته است و واقعاً نمیخواست درخواست او را بپذیرد. پس به جوانانی که با او بزرگ شده بودند روی آورد و از آنان مشورت خواست. همانند رحبعام، آنان در آسایش و تجمل زندگی دربار پرورش یافته بودند. هیچ تصوری از آنچه برای مردم خوب بود نداشتند. پس به پادشاه توصیه کردند که اصلاً به مردم امتیاز ندهد، بلکه تهدید کند که اوضاع را بسیار دشوارتر خواهد ساخت. در این مشورت هیچ حکمتی نبود، اما شاه جوان مغرور را خشنود ساخت. هنگامی که مردم پس از سه روز بازگشتند، او به تندی پاسخشان داد. «پدرم یوغ شما را سنگین ساخت، و من بر یوغ شما خواهم افزود» (آیه ۱۴). او میخواست ببینند که پادشاهی نیرومند است و باید در برابر خواستههایش سر فرود آورند. در همهٔ اینها، رحبعام به فکر نیفتاد که برای مشورت به خدا روی آورد.
پادشاهی تقسیم میشود: اول پادشاهان ۱۲ : ۱۶ - ۲۴
وقتی مردم پاسخ او را شنیدند و دیدند که زندگی برایشان فقط سختتر خواهد شد، خشمگین شدند. فریاد زدند: «ای اسرائیل، به خیمههای خود!» و گفتند: «ای داوود، اکنون به خانهٔ خود بنگر» (آیه ۱۶). این سخنان خشمگینانه را به سوی پادشاه پرتاب کردند.
پس شورش کردند و نخواستند رحبعام بر آنان سلطنت کند. در عوض به یربعام روی آوردند و او را در شکیم به پادشاهی برپا داشتند. وقتی رحبعام دید که سخنان احمقانهاش مردم را علیه او برانگیخته است، برای جان خود به اورشلیم گریخت. تنها یهودا و بنیامین به او وفادار ماندند، همانگونه که خدا به سلیمان گفته بود ۱۱ : ۱۳.
با این حال، رحبعام حاضر نبود به این آسانی تسلیم شود. همهٔ مردان جنگی یهودا و بنیامین را گرد آورد و آماده شد تا علیه برادرانش در شمال به جنگ رود. گمان میکرد اگر سریع عمل کند، میتواند ده سبط دیگر را بازگرداند و به شورششان پایان دهد.
در حالی که برای جنگ آماده میشد، خدا نبیای فرستاد تا او را بازدارد. نبی گفت: شما بالا نروید و با برادران خود، بنیاسرائیل، نجنگید... هر یک به خانهٔ خود بازگردد؛ زیرا این امر از سوی من است.
این آغاز اندوههای بسیار برای قوم خدا بود. سلطنت باشکوه سلیمان به پایان رسیده بود، زیرا او با گناهان خود قوت و جلال آن را به ننگ و ناخوشی تبدیل کرده بود. ده سبط در شمال به پادشاهی اسرائیل معروف شدند، در حالی که دو سبط در جنوب پادشاهی یهودا نامیده شدند.
گناه یربعام: اول پادشاهان ۱۲ : ۲۵ - ۳۳
اکنون که مردم او را پادشاه ساخته بودند، یربعام میخواست مطمئن شود که آنان به «خانهٔ داوود» بازنخواهند گشت. او میدانست که مردم بهزودی خواهند خواست برای عبادت یهوه در معبد به اورشلیم بروند، و میترسید بفهمند که اشتباه کردهاند. حتی ممکن بود دوباره رحبعام را پادشاه خود بخواهند و او را بکشند. پس نقشهای بسیار شریرانه طرح کرد. دو گوسالهٔ زرین ساخت و به مردم گفت: «رفتن به اورشلیم برای شما بسیار دشوار است؛ اینک خدایان تو، ای اسرائیل، که تو را از زمین مصر بیرون آوردند» (آیه ۲۸). یکی را در بیتئیل، در جنوب پادشاهیاش، و دیگری را در دان، در شمال، قرار داد. مردم به نادانی سخن او را باور کردند و در برابر این بتها عبادت نمودند. او عیدی اعلام کرد و برای این بتها خانهای ساخت و از پایینترین طبقات مردم کاهنانی تعیین کرد. همهٔ اینها اندکی شبیه کارهایی بود که پیشتر انجام داده بودند، اما همه شرارت بود؛ هیچیک آنچه خدا فرمان داده بود نبود. این بتپرستی بود، که خدا از آن نفرت دارد. پس یربعام در بقیهٔ تاریخ اسرائیل به عنوان مردی شناخته میشود که «اسرائیل را به گناه واداشت» (اول پادشاهان ۱۴ : ۱۶ ؛ ۱۵ : ۳۴ و غیره).
درسی برای ما
باید با دقت به دستورهایی که خدا برای پادشاهان نوشت توجه کنیم. چیزهایی که خدا پادشاهان را از آنها برحذر میداشت، لذتهای دنیا بود. سلیمان اجازه داد لذتهای دنیا جای خدا را در دلش بگیرد. خدا به ما میگوید: «دنیا و چیزهای در دنیا را دوست مدارید. اگر کسی دنیا را دوست بدارد، محبت پدر در او نیست» (اول یوحنا ۲ : ۱۵ - ۱۶). «پس هر که بخواهد دوست دنیا باشد، دشمن خداست» (یعقوب ۴ : ۴). بنابراین باید خدا و راههای او را دوست بداریم و هر آنچه میتوانیم برای خشنود ساختن او انجام دهیم. او در تثنیه ۱۷ : ۱۸ - ۲۰ به ما میگوید که پادشاه چگونه میتوانست این کار را انجام دهد. او باید شریعت خدا را برای خود رونویسی میکرد و «در آن تمامی ایام عمرش میخواند». هر یک از ما کتاب مقدس داریم و باید هر روز آن را بخوانیم تا بیاموزیم در تمامی ایام عمرمان به خدا وفادار باشیم.
یادداشتهای اضافی
یربعام که بود؟ او در روزهای سلیمان افسری بسیار سختکوش بود. پادشاه از پشتکار او خشنود شده و او را مسئول کارهایی کرده بود که توسط خانوادههای سبط یوسف انجام میشد. او آشکارا جاهطلب بود و در میان مردم به عنوان رهبر برجسته میشد.
روزی هنگامی که از اورشلیم خارج میشد، نبی اخیّا در مزرعهای با او دیدار کرد. هیچکس دیگر آنجا نبود. اخیّا جامهای نو بر تن داشت. جامهٔ خود را از تن بیرون آورد و آن را به دوازده پاره تقسیم کرد. ده پاره از آنها را به دست یربعام داد و گفت: «برای خود ده پاره بردار؛ زیرا یهوه خدای اسرائیل چنین میگوید: اینک پادشاهی را از دست سلیمان پاره خواهم کرد و ده سبط به تو خواهم داد» (اول پادشاهان ۱۱ : ۳۱). او ادامه داد که خدا دو سبط دیگر را به او نخواهد داد، بلکه آنها را برای خاندان داوود نگاه خواهد داشت، «تا داوود بندهٔ من همیشه چراغی در حضور من در اورشلیم داشته باشد» (آیه ۳۶). اگر او از خدا اطاعت میکرد و وعده میداد که فرمانهای او را نگاه دارد (آیه ۳۸)، آنگاه خدا قطعاً پادشاهی او را استوار میساخت.
خدا پیشتر تصمیم خود را برای تقسیم پادشاهی به سلیمان آشکار کرده بود (آیات ۱۱ - ۱۳). اکنون خدا مردی را که برگزیده بود تا بخشی از پادشاهی را از خاندان داوود بگیرد، معرفی کرده بود.
به نظر میرسد یربعام از شنیدن این نبوت شگفتانگیز بسیار خشنود شده باشد و احتمالاً آن را با دیگران در میان گذاشته بود، زیرا خبر بهزودی به گوش سلیمان پادشاه رسید. پادشاه خشمگین شد و کوشید یربعام را بکشد، اما او به مصر گریخت و تا زمان مرگ سلیمان در آنجا ماند.
سؤالات
پاسخهای کوتاه
۱. چه کسی دل سلیمان را از پرستش خدا منحرف کرد؟
۲. سلیمان چند سال بر اسرائیل سلطنت کرد؟
۳. مردم در کجا گرد آمدند تا رحبعام را پادشاه سازند؟
۴. مردم از رحبعام چه خواستند انجام دهد؟
۵. پیرمردان به رحبعام گفتند چه کند؟
۶. جوانان به رحبعام گفتند چه بگوید؟
۷. وقتی رحبعام پاسخ خود را داد، مردم چه احساسی داشتند؟
۸. رحبعام برای مشورت باید به چه کسی روی میآورد؟
۹. کدام دو سبط با رحبعام باقی ماندند؟
۱۰. چند سبط یربعام را به عنوان پادشاه خود برگزیدند؟
۱۱. نام پادشاهی در شمال چه بود؟
۱۲. نام پادشاهی در جنوب چه بود؟
پاسخهای تفصیلی
۱۳. (الف) خدا پادشاهان را از انجام کدام سه چیز برحذر داشت؟
(ب) خدا گفت هر پادشاه بر اسرائیل باید چه کاری انجام دهد؟
(ج) از این چه درسهایی میآموزیم؟
۱۴. بگویید یربعام چه کارهای شریرانهای انجام داد تا مردم را وادارد از او به عنوان پادشاه خود پیروی کنند.
۱۵. (الف) بگویید پس از آنکه رحبعام پاسخ خود را به مردم داد چه اتفاقی افتاد.
(ب) خدا چگونه رحبعام را از جنگیدن با ده سبط دیگر بازداشت؟
پاسخهای اضافی
۱۶. بگویید خدا چگونه به یربعام آشکار کرد که او بر اسرائیل پادشاه خواهد شد.
